Geraakt door levensverhalen van kinderen met complex trauma: een inkijk in het werk van kinderpsychotherapeuten

Nicole Vliegen heeft met Geraakt door levensverhalen van kinderen met complex trauma een boek geschreven dat je niet ‘even’ leest, maar dat je eerder binnenlaat. Het is een werk dat tegelijk professioneel en menselijk wil zijn: een gids voor wie met kinderen werkt die vroeg en langdurig beschadigd raakten, én een uitnodiging om te blijven voelen wat die verhalen met je doen. De titel is daarin programmatisch. Je wordt als lezer niet alleen geïnformeerd, maar ook aangesproken in je betrokkenheid. Dat is meteen de grootste verdienste van het boek: het weigert de afstandelijke toon die in hulpverleningsliteratuur soms als bescherming fungeert, en kiest expliciet voor nabijheid – zonder naïef te worden.

Het bericht Wanneer trauma het verhaal van een kind breekt verscheen eerst op Klinische Psychologie.

Terugkijkend op meer dan vijftig jaar praktijk merk ik dat de regelgeving in de beroepsethiek zich heeft uitgebreid. Het weerspiegelt zorg voor duidelijkheid omtrent gewenst en ontoelaatbaar professioneel handelen. Verantwoorde keuzes in een specifieke situatie gaan gepaard met afwegen van regels en wetten. Bij professionele dilemma’s vragen collega’s vaak om mijn supervisie als (voormalig) docent beroepsethiek.¹ Dat motiveert mij om te zoeken naar een bodem waarin goed handelen zich kan wortelen en ontwikkelen. Zo kom ik uit bij liefde. Daarbij is bewustwording en uitzuivering van persoonlijke gevoeligheden noodzakelijk.

Aan de hand van twee casussen² maak ik abstracte principes concreter.

Het bericht Liefde en bewustwording als fundamenten van ethisch handelen verscheen eerst op Klinische Psychologie.

In het debat over euthanasie bij psychisch lijden als gevolg van een ernstige psychische of psychiatrische aandoening circuleren een aantal hardnekkige vanzelfsprekendheden. Ze worden doorgaans gepresenteerd als humane inzichten en als evidenties die het ongemak dat deze praktijk onvermijdelijk oproept moeten neutraliseren. Het gaat om formules die zo vaak herhaald zijn dat ze hun statuut van veronderstelling hebben verloren en daardoor vaak als onbetwijfelbare waarheden gaan functioneren. Precies daarin schuilt hun problematisch karakter. Ze verhullen meer dan ze verhelderen en verhinderen een ernstige reflectie over wat er in de klinische praktijk werkelijk op het spel staat.

In dit artikel bespreek ik vier van deze argumenten. Niet om ze polemisch te ontmaskeren, maar om te laten zien hoe ze volgens mij het denken vernauwen en de klinische complexiteit reduceren. Elk argument functioneert als een soort afsluitmechanisme: het sluit vragen af die eigenlijk opengehouden zouden moeten worden. Het zijn geen onschuldige misverstanden, maar discursieve knopen waarin ethiek, kliniek en ideologie op een ongemakkelijke manier samenkomen. In mijn boek Dood op verzoek: bestaat de psychiatrie nog wanneer ze euthanasie toelaat? heb ik deze argumenten vanuit nog een andere invalshoek besproken en ben ik ook uitgebreider ingegaan op de context waarin het euthanasie als discours vorm kreeg (Geldhof, 2021). Hier beperk ik mij ertoe enkel deze terugkerende argumenten onder de loep te nemen om van daaruit een ander ethisch kader te formuleren dat volgens mij veel meer recht doet aan de kliniek.

Ik wil benadrukken dat mijn redenering enkel opgaat voor euthanasie bij psychisch lijden als gevolg van een ernstige psychische of psychiatrische aandoening. Fysiek lijden betreft een volstrekt andere logica en daar wens ik hier dan ook geen uitspraken over te doen.

Het bericht Vier problematische argumenten in de discussie over euthanasie bij psychisch lijden verscheen eerst op Klinische Psychologie.

Inleiding

In de hedendaagse geestelijke gezondheidszorg (ggz) zijn dwang en vrijheidsbeperking gecontesteerde onderwerpen (Berring et al., 2024; Whittington et al., 2023). Onderzoek wijst uit dat maatregelen zoals een gedwongen opname, isolatie en fixatie patiënten schade kunnen toebrengen en weinig veiligheid bieden (Cusack et al., 2018; Kontio et al., 2012; Wilson et al., 2017). Daarnaast komt er de laatste jaren steeds meer kritiek op zogenaamde ‘informele’ dwang. Denk aan het moeten volgen van regels, een verplicht therapieprogramma of dreigen met ontslag als men het programma niet volgt. Mensen met ervaring verklaren dat dit verkleuterend aanvoelt en soms even nefast is als de klassieke vormen van dwang (Larsen & Terkelsen, 2014; Norvoll & Pedersen, 2016).

Ook hulpverleners worstelen met vragen rond dwang. Wanneer is ingrijpen verantwoord? Op welke manier moeten we dit doen? Hoe vinden we houvast in richtlijnen? De laatste jaren staat het vraagstuk steeds vaker op de agenda. Mijns inziens is een reflectie over dwangreductie alleen zinvol als ethiek het uitgangspunt vormt en het dus geen technische kwestie is. Daarbij sta ik stil bij de manier waarop hulpverleners omgaan met onzekerheid, macht en de vraag wat goede zorg is.

Het bericht Minder dwang? verscheen eerst op Klinische Psychologie.

De praktijk van de klinische psychologie en psychotherapie speelt zich af in het spanningsveld tussen spreken en zwijgen. Mensen doen een beroep op een psycholoog omdat er dingen zijn die zij elders niet kunnen of durven uitspreken: ervaringen die te pijnlijk, te beschamend, te verwarrend of te intiem zijn om zonder meer te delen. Een fundamentele voorwaarde voor het psychologisch werk is dan ook dat wat in de behandelkamer wordt gezegd, daar kan blijven. Het beroepsgeheim vormt niet toevallig het eerste hoofdstuk van de deontologische code voor psychologen en is als enig ethisch principe expliciet verankerd in het strafrecht. Het is de hoeksteen van heel wat zorgberoepen en al sinds Hippocrates onderdeel van de eed die artsen afleggen. Toen al was duidelijk dat om het zorgberoep goed te kunnen uitoefenen de patiënt een veilige ruimte moet krijgen om datgene te benoemen wat hij in de publieke ruimte verborgen houdt. Opdat de patiënt kan spreken, dient de klinisch psycholoog, klinisch orthopedagoog, arts of andere zorgverlener te zwijgen tegenover derden.

Tegelijk is het spreken over klinisch werk onlosmakelijk verbonden met het beroep. Klinische kennis wordt niet uitsluitend opgebouwd via abstracte theorie of gestandaardiseerde effectiviteitsstudies, maar ook – en misschien wel in de eerste plaats – via casussen: concrete gevalsbeschrijvingen die laten zien hoe psychopathologie, therapeutische processen en relationele dynamieken zich in de klinische situatie ontvouwen. Casuspresentaties vormen een essentieel onderdeel van opleiding, supervisie, intervisie, congressen en wetenschappelijke publicaties. Zonder klinisch materiaal dreigen de klinische psychologie en psychotherapie steriel te worden en de aansluiting bij de praktijk te verliezen.

Hier tekent zich een fundamenteel spanningsveld af. Hoe kunnen psychologen spreken en schrijven over hun klinisch werk zonder het vertrouwen te ondergraven waarop dat werk rust? Onder welke voorwaarden is het verantwoord om casussen te presenteren in een onderwijscontext, op een congres of in een tijdschrift? Volstaan anonimisering en geïnformeerde toestemming om de privacy van cliënten te beschermen, of schuilen er diepere ethische problemen achter deze ogenschijnlijk duidelijke oplossingen?

In dit artikel wordt betoogd dat het presenteren van klinische casussen geen louter technische of juridische kwestie is, maar een relationele en contextuele ethische praktijk. Anonimisering en toestemming zijn formele voorwaarden, maar bieden op zichzelf geen garantie tegen herkenning, schade of verstoring van het therapeutisch proces. Het spreken over casussen vraagt een voortdurende reflectie op macht, representatie, temporaliteit en verantwoordelijkheid – een reflectie die niet kan worden herleid tot het afvinken van deontologische regels.

Het bericht De klinische casus als complex geval: spreken en schrijven over wat geheim moet blijven verscheen eerst op Klinische Psychologie.

Inleiding

Ondanks de erkenning van de klinisch psycholoog als autonoom gezondheidszorgberoep in de wet betreffende de uitoefening van de gezondheidszorgberoepen (WUG; Kanselarij van de Eerste Minister, 2015), blijft er een hardnekkige perceptiekloof bestaan die in de praktijk een hiërarchische ondergeschiktheid aan de arts suggereert. Dit artikel onderzoekt deze specifieke spanning binnen de multidisciplinaire samenwerking met huisartsen – een samenwerkingsvorm waarin zowel de psycholoog als de arts hun eigen methodes, perspectief en verantwoordelijkheid behouden en vanuit hun eigen invalshoek en professionele expertise een bijdrage leveren. De focus ligt daarbij op de informatie-uitwisseling en het beroepsgeheim.

Het bericht Het evenwicht tussen vertrouwelijkheid en multidisciplinaire samenwerking verscheen eerst op Klinische Psychologie.

Klinisch psychologen worden in hun praktijk geconfronteerd met veel ethische vragen. Soms vinden ze snel een antwoord vanuit hun morele intuïtie. Soms leidt een vraag tot ‘morele stress’ als ze niet weten hoe ze het beste met een bepaalde kwestie kunnen omgaan of als omstandigheden hen verhinderen om te doen wat zij als goed beschouwen. In die situaties kunnen psychologen zoeken naar intercollegiale toetsing of intervisie, maar ze kunnen ook een beroep doen op specifieke ethische ondersteuning. Om het concreet te maken, beginnen we met een casus.

Marc vertelt aan zijn psychologe Marie over het seksueel misbruik in zijn kinderjaren. Zij meent dat hij dit misbruik nog niet heeft verwerkt en maakt zich grote zorgen over zijn houding tegenover zijn zoontje. Daarom wil ze dat Marc zijn vrouw over het misbruik vertelt, zodat ze alert kan zijn op zijn gedrag en zo nodig kan ingrijpen. Marc vindt echter dat het misbruik hem niet meer raakt en wil niet dat zijn vrouw hiervan op de hoogte is.

Hoe kan de psychologe omgaan met de spanning tussen haar moreel aanvoelen en de wil van haar cliënt? Ze kan zoeken naar ethische ondersteuning, zoals ethische advisering of ‘moreel beraad’ (Liégeois, 2024).

Het bericht Methodes voor moreel beraad verscheen eerst op Klinische Psychologie.

In dit artikel reflecteer ik over de laatste twintig jaar betrokkenheid bij ethiek en deontologie van psychologen. In 2004 werd ik gevraagd de cursus Beroepsethiek aan de KU Leuven over te nemen van collega Mia Leijssen. Voordeel was dat er al een degelijke cursus bestond, verschenen als boek, namelijk Gids beroepsethiek (Leijssen, 2005). In 2010 werd ik emeritus en werd ik aangezocht om voorzitter van de Belgische Federatie van Psychologen (BFP) te worden. Vanuit die functie raakte ik tevens betrokken bij de Psychologencommissie waarvan ik een aantal jaren secretaris was. Nadien was ik nog bestuurslid van de Vlaamse Vereniging voor Klinisch Psychologen (VVKP) en voorzitter van het Overlegplatform Ordes en Instituten van de Federatie van Vrije Beroepen. Op dit ogenblik draag ik geen enkele verantwoordelijkheid meer, noch bij verenigingen van psychologen, noch bij de Psychologencommissie. Dit biedt mij de ruimte om vrij te reflecteren over de afgelopen twintig jaren.

Dit is geen wetenschappelijk artikel. Begin 2026 leverden de zoektermen “deontology” en “psychologist” via Google Scholar 18.000 artikelen op. Er is dus zeker voldoende literatuur en onderzoek voorhanden over deontologie. Dit artikel is eerder een afscheidsbrief of een soort erfenis voor de volgende generatie op basis van mijn ervaringen. Als organisatiepsycholoog zal ik in deze bijdrage regelmatig theoretische kaders vanuit dat onderzoeksdomein gebruiken.

Het bericht Reflecties na twintig jaar werken rond ethiek en deontologie verscheen eerst op Klinische Psychologie.

Dit engagement heeft geleid tot een themanummer over beroepsethiek of deontologie. Uiteraard bestaat er al een rijke literatuur over dit onderwerp, maar wat dit themanummer uniek maakt, is dat het is geschreven door Vlaamse auteurs, van wie de meesten klinisch psycholoog zijn. Wat in een internationale context is geschreven, is niet altijd zomaar toepasbaar op de Vlaamse realiteit, of moet in het licht van die context opnieuw worden geïnterpreteerd. Dit themanummer richt zich op thema’s en biedt invalshoeken die relevant zijn voor de praktijk van klinisch psychologen in Vlaanderen.

Maar wat houden deontologie en beroepsethiek precies in, en wat is het verschil tussen beide? En hoe verhouden ze zich tot ethiek in algemene zin en tot het recht? Ethiek is een kritische en methodische reflectie op wat goed, waardevol of verantwoord is in het menselijk handelen. Deze reflectie is gebaseerd op principes, waarden, deugden en dialoog. Ze is niet vrijblijvend, maar wel vrijwillig.

Het recht gaat ook uit van principes en formuleert op basis daarvan wetten die normen en gedragsregels voor het menselijk handelen voorschrijven, zodat er in de samenleving orde, veiligheid en rechtvaardigheid heersen. Een belangrijk verschil met ethiek is dat de voorschriften afdwingbaar zijn en dat er sancties staan op het overtreden van de regels.

Beroepsethiek of professionele ethiek is een toegepaste vorm van ethiek. Het gaat om een kritische en methodische reflectie op de praktijk van een specifieke beroepsgroep, zoals klinisch psychologen, en is dus ook gebaseerd op principes en waarden, deugden en dialoog. Net als ethiek in het algemeen kan beroepsethiek niet worden afgedwongen.

Deontologie is een complex begrip. In de eerste plaats verwijst het naar een stroming binnen de ethiek die de nadruk legt op de kwaliteiten van de handeling zelf, en minder op de gevolgen of motieven. Deontologie verwijst echter in de tweede plaats naar beroepsethiek. Deontologie is in deze zin een specifieke vorm of onderdeel van de beroepsethiek die normen en gedragsregels voor de beroepsuitoefening voorschrijft. Dit is vastgelegd in een ethische code. Hier neigt deontologie naar de juridische manier van denken. De regels van de code zijn nauwkeurig omschreven en zijn niet vrijblijvend. Ze zijn afdwingbaar binnen het beroep. Een deontologische commissie, zoals de Psychologencommissie, stelt de regels van de code op, ziet toe op de naleving ervan, behandelt klachten, zet bemiddeling in gang en kan sancties opleggen. Bovendien is de ethische code voor psychologen vastgelegd in een koninklijk besluit, wat het juridische karakter en de bindende kracht ervan versterkt.

Beroepsethiek en deontologie worden vaak door elkaar gebruikt, maar beroepsethiek heeft in feite een bredere reikwijdte dan deontologie. Dat is een goede zaak: niet alles kan worden vastgelegd in gedragsregels, en niet elk soort gedrag hoeft te worden gecontroleerd. Beroepsethiek omvat deontologie in de vorm van een code, maar biedt een breder ethisch denkkader over het professioneel gedrag van klinisch psychologen. Beroepsethiek is een breed vakgebied en kan verschillende invalshoeken omvatten.

Deze breedte komt tot uiting in de verscheidenheid aan artikels in dit themanummer: ze hebben een meer algemeen ethisch karakter, of staan dichter bij de deontologische code, of verwijzen sterk naar het recht, of zijn duidelijk beïnvloed door een psychologische stroming, of bevatten een combinatie van deze accenten. Dit is de rijkdom van dit themanummer.

Het nummer begint met twee meer algemene artikels. In het eerste reflecteert Karel De Witte op de deontologische code en blikt hij terug op twintig jaar intensieve betrokkenheid bij ethiek en deontologie van psychologen. Axel Liégeois houdt een pleidooi voor moreel beraad als een methode voor ethische reflectie die klinisch psychologen in staat stelt om zelf na te denken over concrete vragen of casussen.

Dan volgen twee artikels over het delen van informatie. Carl Defreyne, Marie Jenet en Lauren Van den Berghe zoeken naar een evenwicht tussen vertrouwen en samenwerking wanneer huisartsen en klinisch psychologen informatie uitwisselen. Reitske Meganck ziet een spanningsveld tussen spreken en zwijgen wanneer psychologen klinische casussen presenteren in het kader van kennisontwikkeling. Haar benadering is gebaseerd op een psychoanalytische geïnspireerde ethiek die ook de volgende twee auteurs toepassen. Evi Verbeke stelt dat dwang niet louter verbonden is met specifieke maatregelen, maar met de manier waarop hulpverleners omgaan met onzekerheid, macht en de vraag wat goede zorg is. Abe Geldhof analyseert vier argumenten die de complexe klinische realiteit van euthanasie bij psychisch lijden te sterk vereenvoudigen en pleit voor aanwezigheid, terughoudendheid en relationele verantwoordelijkheid.

Ten slotte stelt Mia Leijssen dat normen en regels te weinig houvast bieden en adviseert om het professioneel handelen te baseren op specifieke vormen van liefde, met aandacht voor de fysieke, sociale, psychische en spirituele aspecten van het menselijk bestaan.

Axel Liégeois, ethicus en emeritus hoogleraar KU Leuven

Het bericht Beroepsethiek en deontologie voor klinisch psychologen verscheen eerst op Klinische Psychologie.

De zorgpocket: de juridische do’s en don’ts voor elke zorgprofessional
Buelens, J., & Lafaut, L. (2025)
Kalmthout: Pelckmans

De afgelopen jaren is de juridische positionering van de klinisch psycholoog binnen het Belgische zorglandschap ingrijpend veranderd. Vandaag zijn klinisch psychologen formeel erkend als gezondheidszorgbeoefenaars. Daarnaast is er een toenemende nadruk op patiëntenrechten, gegevensbescherming en kwaliteit van zorg, evenals groeiende aandacht voor aansprakelijkheid en toezicht. Deze elementen hebben het juridisch kader waarin zij functioneren aanzienlijk uitgebreid en complexer gemaakt. In die context positioneert De zorgpocket zich als een laagdrempelig naslagwerk dat zorgverleners wegwijs wil maken in de juridische regels die hun dagelijkse praktijk mede vormgeven.

Het boek, samengesteld door de in gezondheidsrecht gespecialiseerde advocaten Jellina Buelens en Liesbeth Lafaut, telt ongeveer vijfhonderd bladzijden, is verkrijgbaar bij Pelckmans voor 75 euro en richt zich expliciet tot een brede groep zorgprofessionals, waaronder klinisch psychologen. Die breedte is tegelijk een sterkte en een structurele beperking van het werk. De zorgpocket beoogt geen diepgravend juridisch handboek te zijn, maar een praktisch instrument dat snelle en begrijpelijke antwoorden biedt op concrete vragen uit de praktijk. Voor klinisch psychologen, die doorgaans geen juridische opleiding hebben genoten maar wel in toenemende mate geconfronteerd worden met juridische aansprakelijkheid en regelgeving, sluit deze insteek duidelijk aan bij een reële behoefte.

Opzet en structuur

Een van de meest in het oog springende kenmerken van De zorgpocket is de vraag-en-antwoordstructuur. Die vorm maakt het mogelijk om het boek op niet-lineaire wijze te raadplegen en snel relevante informatie terug te vinden. Waar een specifiek hoofdstuk geen volledig antwoord biedt, wordt de lezer doorgaans systematisch doorverwezen naar andere delen van het boek waar aanvullende duiding te vinden is. Dit verhoogt de gebruiksvriendelijkheid aanzienlijk en maakt het werk geschikt als ’zakgids’ voor snelle consultatie in of rond de klinische praktijk.

De thematische reikwijdte van het boek is groot. Onder meer geïnformeerde toestemming, patiëntenrechten, beroepsgeheim, privacy en gegevensbescherming, het patiëntendossier, kwaliteitsvolle zorgverlening, samenwerking tussen zorgverleners, publiciteit en aansprakelijkheid komen aan bod. Voor klinisch psychologen zijn vooral de hoofdstukken over het (gedeeld) beroepsgeheim, gegevensverwerking en het patiëntendossier van direct belang, aangezien deze domeinen het meest raken aan de praktijk van de klinische psychologie.

Juridische inhoud relevant voor klinisch psychologen

Het beroepsgeheim neemt terecht een centrale plaats in binnen De zorgpocket. De auteurs maken duidelijk dat klinisch psychologen onderworpen zijn aan het strafrechtelijk verankerd beroepsgeheim en daarnaast gehouden zijn aan een verregaande discretieplicht, zoals onder meer vastgelegd in de deontologische code voor psychologen. Het onderscheid tussen het beroepsgeheim, het gedeeld beroepsgeheim en de discretieplicht wordt helder uiteengezet, terwijl tegelijkertijd antwoorden worden geboden op concrete vragen over informatie-uitwisseling in uiteenlopende contexten.

Ook het hoofdstuk over privacy en persoonsgegevens is bijzonder relevant voor de klinisch psycholoog. Psychologische begeleiding en diagnostiek impliceren immers de verwerking van gevoelige persoonsgegevens in de zin van de Algemene Verordening Gegevensbescherming. De auteurs slagen erin om de wisselwerking tussen Europese regelgeving en Belgische juridische normen inzichtelijk te maken, wat bijdraagt aan een coherent overzicht van het toepasselijke kader. Praktische voorbeelden, zoals het bewaren van elektronische dossiers of het versturen van informatie via e-mail, maken de abstracte regelgeving concreter en toepasbaar in de praktijk.

Het patiëntendossier wordt eveneens uitvoerig besproken. Vragen rond inzagerecht, bewaartermijnen en de omgang met dossiers van overleden patiënten komen aan bod. Voor klinisch psychologen, die vaak werken in langdurige therapeutische trajecten en complexe relationele contexten, biedt dit deel van het boek een nuttig juridisch referentiekader, al blijft de bespreking soms op een algemeen niveau.

Sterktes: toegankelijkheid en praktijkgerichtheid

De voornaamste troef van De zorgpocket is zonder twijfel de toegankelijkheid van de juridische informatie. Complexe regelgeving wordt in begrijpelijke taal uitgelegd, zonder overmatig juridisch jargon. Daarnaast wordt niet enkel verwezen naar wetgeving, maar ook naar rechtspraak, wat een belangrijke meerwaarde vormt. Zorgverleners onderschatten vaak het belang van rechterlijke interpretaties, terwijl die in de praktijk richtinggevend zijn voor de toepassing van wettelijke normen. De aandacht voor jurisprudentie draagt bij aan een realistischer beeld hoe juridische regels daadwerkelijk worden geïmplementeerd in de praktijk.

Ook het gebruik van voorbeeldsituaties verdient een positieve vermelding. Door juridische principes te illustreren aan de hand van herkenbare praktijksituaties, wordt het voor niet-juristen gemakkelijker om de implicaties van de regelgeving te begrijpen en toe te passen. In gevallen waarin de wetgeving of rechtspraak geen eenduidig antwoord biedt, formuleren de auteurs bovendien soms een voorzichtig eigen advies. Dit gebeurt doorgaans expliciet en transparant, wat de bruikbaarheid van het werk verhoogt zonder de grenzen van juridische zekerheid te overschrijden.

Kritische kanttekeningen

Tegenover deze duidelijke sterktes staan evenwel een aantal aandachtspunten. Een terugkerende kritiek betreft de soms beperkte bronvermelding. Op verschillende plaatsen worden juridische stellingen geponeerd zonder expliciete verwijzing naar de onderliggende wetgeving of rechtspraak. Dit bemoeilijkt de verifieerbaarheid van de informatie en beperkt de mogelijkheid voor lezers om zich verder te verdiepen. Zo wordt de therapeutische exceptie – die een klinisch psycholoog toelaat gezondheidsinformatie gefaseerd aan de patiënt mee te delen wanneer het verstrekken van alle informatie klaarblijkelijk ernstig nadeel voor diens gezondheid zou meebrengen – besproken zonder expliciete verwijzing naar haar wettelijke verankering. Elders wordt verwezen naar “wettelijke voorwaarden” zonder de concrete rechtsbron te vermelden.

Ook de diepgang van bepaalde thema’s is wisselend. Zo wordt de wilsbekwaamheid van minderjarigen slechts zeer summier besproken, terwijl dit voor klinisch psychologen een bijzonder complex en frequent terugkerend vraagstuk is. In dergelijke gevallen blijft het antwoord te beperkt om te kunnen dienen als volwaardig houvast, en is verdere consultatie van wetgeving, rechtspraak of rechtsleer noodzakelijk.

Ten slotte bevat het boek enkele inhoudelijke onnauwkeurigheden. Zo wordt ten onrechte gesteld dat vragen van de procureur des Konings nooit een legale doorbreking van het beroepsgeheim toelaten, terwijl het Strafwetboek wel degelijk uitzonderingen voorziet. Dergelijke fouten doen geen afbreuk aan de globale waarde van het werk, maar vereisen wel alertheid van de lezer.

Plaatsbepaling binnen de klinisch psychologische praktijk

Voor klinisch psychologen is het essentieel om De zorgpocket te benaderen als een aanvullend juridisch instrument. Het werk biedt een solide basis en helpt om wegwijs te raken in een complex en relatief nieuw wetgevend landschap, waarin klinisch psychologen pas recent expliciet als gezondheidszorgbeoefenaars zijn geïntegreerd. Tegelijkertijd kan en mag het boek de deontologische code, permanente vorming, klinische reflectie en intervisie niet vervangen. Het beroepsmatig correct handelen is onlosmakelijk verbonden met ethische afwegingen en de aard van de therapeutische relatie.

Conclusie

De zorgpocket is een nuttig en toegankelijk naslagwerk dat klinisch psychologen helpt om juridische vragen uit de dagelijkse praktijk snel te situeren. De combinatie van heldere uitleg, praktijkvoorbeelden en verwijzingen naar zowel wetgeving, rechtspraak als rechtsleer maakt het boek waardevol als eerste oriëntatie. De beperkingen op het vlak van bronvermelding, diepgang en juridische precisie onderstrepen echter dat verdere verdieping vaak noodzakelijk blijft. Als ‘zakgids’ voor antwoorden op allerlei specifieke vragen verdient De zorgpocket zonder meer een plaats in de professionele bibliotheek van de klinisch psycholoog, mits hij wordt gebruikt met blijvende juridische en deontologische waakzaamheid.

Personalia

Lauren Van Den Berghe is als juriste verbonden aan de studiedienst van de Psychologencommissie.
E-mail: lauren.vandenberghe@compsy.be.

Marie Jenet is als psychologe verbonden aan de studiedienst van de Psychologencommissie.

Het bericht De zorgpocket als juridisch kompas voor de klinisch psycholoog verscheen eerst op Klinische Psychologie.