Inleiding
Wonen in landen met veel fileleed, heeft naast nadelen ook een belangrijk voordeel: het biedt ideale kansen om naar podcasts te luisteren. De afgelopen jaren luisterden ongeveer zes op de tien Vlamingen en vijf op de tien Nederlanders naar een podcast (De Marez et al., 2024; Van Leenders & Ćorović, 2025). De hoeveelheid podcasts over mentale gezondheid, psychologie en psychiatrie is intussen ook sterk gestegen.
We mogen dan wel steeds meer naar podcasts luisteren, onderzoek naar het gebruik ervan binnen de klinische psychologie is momenteel nog beperkt. Er is wat literatuur binnen medische contexten die aangeeft dat artsen in toenemende mate informatie verwerven via het gebruik van podcasts (Hanafi et al., 2022). Verder gaf een scoping review van elf studies (Amador et al., 2024) aan dat podcasts van meerwaarde kunnen zijn bij gedragsverandering, gezondheidspromotie en sociale interactie. Hierdoor kunnen ze voor cliënten autonomiebevorderend zijn op het vlak van welzijn en kwaliteit van leven. Een andere scoping review vond in totaal twintig studies waarbij de werkzaamheid van podcasts ook experimenteel (met minstens een pre- en postmeting) werd onderzocht. Meditatie en mindfulness, (psycho-)educatieve inhoud en verhalen van ervaringsdeskundigen kwamen het meest voor. De effecten die men vond waren overwegend positief, maar heel divers en afhankelijk van de doelstelling van elke podcast. Zo was er sprake van verhoogde zelfcompassie, verminderde stress, positieve effecten op de perceptie van ouderschap of het eigen lichaam en minder stigma ten aanzien van mensen met psychische problemen. Door het kleine aantal, diverse studies blijft het echter belangrijk om voorzichtig te zijn en geen al te grote conclusies te trekken (Carrotte et al., 2025).
Toch lijken podcasts wel enig potentieel te hebben op het vlak van mental health literacy, kennis over mentale gezondheid. Dit effect van podcasts was het sterkst bij luisteraars met minder opleiding en kennis van psychische problemen (Ó Caoilte et al., 2023). Verder wees kwalitatief onderzoek naar de ervaringen met podcasts over mentaal welzijn uit dat voordelen ervaren worden op het vlak van toegankelijkheid, kennis over mentaal welzijn, potentiële risico’s, geruststelling en het horen van ervaringsdeskundigen (Ó Caoilte et al., 2024). Gezien deze voordelen is het weinig verrassend dat er een sterke toename is van het aantal luisteraars naar podcasts over mentaal welzijn en dat ook het aanbod alsmaar toeneemt. Daarnaast kunnen podcasts, als alternatief voor boeken, aangeraden worden aan patiënten of ouders van patiënten: ze kunnen zowel dienen als bron van informatie, als om herkenning te vinden rond bepaalde thema’s.
Luisteren naar podcasts lijkt niettemin ook nadelen met zich mee te kunnen brengen: bij podcasts van technisch slechte kwaliteit haken luisteraars al snel af en belangrijker, niet alle podcasts verstrekken correcte informatie (Ó Caoilte et al., 2024).
Voornamelijk omwille van dit laatste willen we klinisch psychologen enig inzicht bieden in relevante Nederlands- en Engelstalige podcasts in hun professionele domein. Naast het feit dat ze persoonlijk en/of professioneel verrijkend kunnen zijn, willen we ook inzicht bieden in het materiaal waar cliënten mogelijk mee in aanraking kunnen komen, of wat men eventueel aan cliënten kan aanraden. Podcasts zijn er in veel verschillende maten en soorten, en kunnen heel wat functies vervullen. Om het wat overzichtelijk te maken, verdelen we de veelheid aan podcasts in twee (arbitraire) categorieën: podcasts met een focus op wetenschappelijke inzichten binnen de (klinische) psychologie en podcasts met een focus op psychologie en mentaal welzijn voor het algemene publiek. Binnen deze laatste categorie onderscheiden we een aantal subcategorieën: podcasts die zich richten op psycho-educatie, op het delen van ervaringsdeskundigheid en die livesessies als uitgangspunt hebben. Bij beide hoofdcategorieën geven we kort duiding, om vervolgens een aantal kwalitatieve en goed geproduceerde podcasts uit te lichten. Naast een korte bespreking van de inhoud en eventuele aandachtspunten rond de kwaliteit van elke podcast, geven we ook informatie over de voertaal en de gemiddelde duur van een aflevering.
